Baş Dönmesi (VERTİGO)

Kişinin kendisinin yada çevresinin dönmesi vertigo olarak tanımlanır. Birey -uzay uyumsuzluğu vardır. Sıklıkla rotasyon (dönme) duyumu olarak algılanan bir hareket illüzyonudur.

Vertigo ; periferik ve santral nedenler olarak 2 kısımda incelenebilir.Periferik nedenler iç kulak rahatsızlıklarını kapsarken santral nedenler ;migren,inme(vasküler tıkanıklık-kanama),multiple skleroz,tümörler,epilepsi gibi beyin ile ilgili sebepleri kapsar.Ayrıca bayılacak gibi olma(presenkop),dengesizlik,psikofizyolojik,ilaçlara bağlı,gözle ilgili sebepler de vertigo benzeri bulgulara neden olabilir.

Presenkop(bayılacak gibi olma) ;

Diğer vertigo tiplerinden hareket illüzyonu ya da dengesizlik olmaması ile kolayca ayrılır. solukluk,gözlerde kararma,kulaklarda uğultu,seslerin giderek uzaklaşması,terleme eşlik eder.bu bulgular yatar pozisyona geçme ile hızla düzelir.Kardiovasküler nedenli olgularda ani başlayıp hızla düzelme olur.yavaş gelişiyor ve hasta yatırıldığı halde şikayetler devam ediyorsa hipoglisemi(kan şekeri düşmesi) veya diğer metabolik nedenler(diabet,üremi,hipotiroidi) araştırılmalıdır.

Presenkop nedenleri;

-ortostatik hipotansiyon;akut kan kayıpları,antihipertansif, diüretik gibi ilaçların kullanımı ile ilişkilidir.Yaşlılar daha duyarlıdır.Daha nadir olarak otonomik disfonksiyon ve santral nörojenik nedenli olabilir.

-kardiak nedenler; ritm bozuklukları,kardiyomiyoptiler,aort stenozu neden olabilir.

-vazovagal presenkop;en sık presenkop nedenidir.Başta boşluk hissi,bulantı,terleme,gözlerde kararma, ve solukluk olur.sıklıkta ayakta olur.Açlık,stres,uzun süre ayakta kalma,şiddetli ağrı gibi durumlarda uyarılır.

-Hipoglisemi; halsizlik,terleme,davranış değişiklikleri,başta boşluk hissi,konfüzyon ve nöbetlere neden olabilir.sıklıkla şeker hastalarında insülin tedavisi sonrası görülür.

Dengesizlik:

Başta anormal bir duyum tanımlanmaz.Tipik özelliği şikayetin ayakta olması ancak oturma ya da uzanma ile ortadan kalkmasıdır.motor sistem kontrol bozukluğu ile ortaya çıkar.Dengesizlik tanımlayan hastaya yaklaşımda kas gücü,koordinasyon,refleksler,duyu muayenesi önem taşır.yürüme ,konuşma bozuklukları,ellerde titreme olur.en sık nedenleri beyindeki damar tıkanıklıkları,tümör ve hidrosefalidir.

Psikofizyolojik baş dönmesi:

Vertigo,presenkop,dengesizlik dışında tanımlanan başta boşluk hissidir.Boşlukta yürür gibi olma,kayar,yüzer gibi olma şeklinde ifade edebilirler.ataklar halinde olabilir.sıklıkla gerilim baş ağrısı,kalp çarpıntısı,halsizlik,mide rahatsızlığı,yorgunluk eşlik eder.Semptomlar genellikle stresli bir dönemi takiben ortaya çıkar.Anksiyete,panik ataklar,fobik bozukluklar(düşme korkusu),depresyon neden olabilir.

İlaçlara bağlı baş dönmesi:

Aminoglikozitler,antiepileptikler,antihistaminikler,antihipertansif diüretikler gibi ilaçlar ve alkol baş dönmesi,dengesizlik,başta bulanıklık,dolgunluk yapabilirler.

Hareket Hastalığı(Taşıt tutması):

Sıklıkla hareket ile uyarılan baş dönmesi,terleme,bulantı,kusma,tükrük salgısı artışı,esneme,halsizlik ile karekterlidir.Görsel ve duyusal (vestibüler)uyarılar arası çelişkiye bağlı olarak ortaya çıkar.Gövde hareketi sırasındaki görsel uyarılar tablonun gelişiminde önemlidir.Kişi gemide kapalı bir kabinde veya herhangi bir taşıtta arka sırada çevreyi görmeden oturursa semptomlar ortaya çıkar.gerçekte çevre de kişi ile hareket ettiğinden görsel-duyusal çelişki ortaya çıkar.Bu durumu önlemek için kişiye gemide güvertede durması ve uzakta bir noktaya gözlerini sabitlemesi söylenir.Arabada giderken en önde oturması ve etrafı dikkatlice incelemesi önerilir.

Vertigonun en sık nedenleri periferik yani iç kulaktan kaynaklanan nedenlerdir. vertigo yakınması ile hekime başvuran hastaların en az %20 sini de iç kulak kanallarında kristal oluşumu nedeniyle oluşan pozisyonel baş dönmesi oluşturur.Ayrıca iç kulaktan kaynaklanan vertigolarında %50 sini pozisyonel baş dönmesi oluşturur.Ayrıca diğer iç kulakta rahatsızlık nedeniyle baş dönmesi yapan nedenler;iç kulak iltahabı,iç kulakta sıvı artışı(meniere hastalığı),iç kulak fistülleri,otoimmun iç kulak hastalıklarıdır.Ayrıca travma ve ilaçlarda iç kulağı etkileyerek baş dönmesine neden olabilirler.

Vertigonun santral yani merkezi sinir sistemine bağlı nedenleri çok daha az görülür.Bunlar arasında migren,inme(infark),multiple skleroz,tümörler,epilepsi sayılabilir.

Anlaşılacağı üzere baş dönmesi çok sık rastlanan bir durum olup öncelikle KBB uzmanına başvurulmalıdır.İç kulak rahatsızlıkları ekarte edildikten sonra nöroloji ve diğer disiplinlerle irtibata geçilmelidir.Zaten KBB hekiminiz sizi yönlendirecektir.